Al een jaar of 2 is er bij de kinderen in de klas van mijn dochter (8) twijfel over het bestaan van de Sint. Er zou een geheim over Sinterklaas bestaan, maar dat is volgens de meeste kinderen dat hij een roze onderbroek aan heeft. Sommige zeggen dat hij niet bestaat, al zijn ze er niet helemáál zeker van. Sommige dingen kloppen wel en andere dingen niet want die kunnen nou eenmaal niet, geven ze dan aan. Vlak voor 5 december kwam mijn dochter er achter dat Sinterklaas niet bestaat. Haar beste vriendinnetje in de klas zei dat de Sint niet bestaat en dat ze het zeker wist omdat haar ouders haar hadden toegegeven dat het niet waar is. Mijn dochter was erg boos geworden op haar vriendinnetje en ging het diezelfde avond aan tafel bij ons vragen. We hebben uiteindelijk ook toegegeven. Eerst werd ze boos op ons en daarna kwam het verdriet. Maar na het verdriet kwam ook acceptatie en zag ze nieuwe mogelijkheden. Ze hoorde nu bij de grote kinderen en mag meedoen met surprises maken.
De bekende verschillende fases van rouwverwerking: ontkenning, woede, onderhandelen, depressie en acceptatie van Kübler-Ross waren goed waarneembaar in het proces waar mijn dochter (en haar klas) doorheen zijn gegaan. Met name de fase van ontkenning van bijna 1 à 2 jaar waarin alle kinderen zelf argumenten bleven verzinnen om de illusie in stand te houden was boeiend om van dichtbij mee te maken. Het is ook volstrekt logisch dat ze dit deden want stel nou dat hij niet bestaat? Krijg je dan geen kadootjes meer? Dat zou een totale ramp zijn! Als ouder, en omdat je zelf in de Sint hebt geloofd, is het daarom volstrekt logisch om compassie te hebben voor die ontkenning alsook het verdriet wat volgt na de realisatie.
Ontkenning is als psychologisch, sociaalpsychologisch en cultureel antropologisch fenomeen uitgebreid onderzocht. Het is evolutionair goed te verklaren zoals het beroemde boek ‘Denial: self deception, fals beliefs and the origins of the human mind’ van Varki en Brouwer laat zien. En ook religies en beschavingsvormen zelf kunnen gezien worden als grote projecten om aan bijvoorbeeld de angst voor en verdriet over de dood te ontsnappen, zoals te lezen is in het Pulitzer prijs winnende boek: ‘The denial of death’ van Ernest Becker. Het komt er in het kort op neer dat het ons sterkste beschermingsmechanisme is tegen psychologische pijn: verdriet, angst, wanhoop, woede.
Vergelijkingen gaan nooit helemaal op, maar het lijkt er toch sterk op dat wat er in de klas van mijn dochter gebeurde zich ook op wereldschaal afspeelt. Sinterklaas is in dit geval de illusie dat er geen metacrisis is, geen polycrisis, geen ecologische overshoot, geen existentieel gevaar van nucleaire, geopolitieke dreiging of de ontwikkelingen op het gebied van AI. Maar laten we het simpel houden en alleen kijken naar de ontkenning van de klimaatwetenschap.
Stel je hebt net zoveel geld als Elon Musk, en je wordt ziek. Je gaat naar de dokter en die geeft aan dat je een onderzoek moet laten doen naar kanker. De oncoloog laat je uiteindelijk weten dat je terminale kanker hebt. Je beschermingsmechanisme zal dit ontkennen en een second opinion willen aanvragen. Omdat je genoeg geld hebt kies je ervoor om alle oncologen van alle wetenschappelijke instituten en ziekenhuizen ter wereld jou te laten onderzoeken (ondanks massale protesten wereldwijd). Uit dit onderzoek blijkt dat het met 100% zekerheid vaststaat dat je terminale kanker hebt. Zou je het dan nog steeds ontkennen? Je zou denken van niet. Toch is dit wat er op wereldschaal aan het gebeuren is. Het IPCC brengt alle wetenschappelijk kennis van over de hele wereld bij elkaar en laat zien dat de aarde, waar we voor ons leven van afhankelijk zijn, zeer ernstig ziek is. Om niet in een terminale situatie voor de mens te komen geven ze met klem aan dat we onze productie en consumptiepatronen (de kadootjes van de Sint) drastisch moeten veranderen…… onderschat dus de kracht van ontkenning niet!
Maar dan is het toch juist heerlijk als er iemand in de klas is die keihard roept dat het allemaal onzin is! Dat Sinterklaas gewoon wel bestaat! Dat we gewoon door kunnen gaan met pakjesavond en de schoen zetten elke dag! De huidige Amerikaanse regering is één van de kinderen in de klas die iedereen weer hoop geeft. Het klimaatprobleem is een verzinsel en de wetenschappers zijn linkse hobbyisten. Zodoende heeft de regering deze maand ook gesommeerd dat de zogeheten endangerment finding wordt geschrapt. Dat betekent dat ze ontkennen dat broeikasgassen gevaarlijk zijn voor de gezondheid en het welzijn van mensen en wetgeving omtrent de uitstoot van broeikasgassen onmogelijk wordt gemaakt. ‘Drill baby, drill’ is het credo. Venezuela binnen voor meer olie en straks ook Iran? Natuurlijk! Want de Sint bestaat echt.
Is het mogelijk om compassie op te brengen voor deze massale ontkenning terwijl er zoveel op het spel staat? Ja, dat kan. Ontkenning is namelijk volstrekt menselijk en het hoort bij het proces van de metacrisis. Het hoort bij het proces van opkomende en ondergaande beschavingsvormen. Het is al heel vaak gebeurt, het is er een inherent onderdeel van. En in dit geval, de ontrafeling van de 6 continenten industriële groeibeschaving, is de pijn zo enorm dat het goed zou kunnen dat mensen niet eens door de ontkenning heen komen, naar het verdriet toe, maar liever in ontkenning sterven. Wees dus lief voor jezelf, als je merkt dat je even wegduikt. Wees lief voor de ander als je merkt dat ze het er even niet bij kunnen hebben of er helemaal niet mee bezig willen zijn. Dat is OK, de psyche kan maar zo veel hebben. De kinderen in de klas van mijn dochter zijn er maar liefst een vierde deel van hun leven mee bezig geweest!
